Verslaafd aan liefde
De weg naar zelfacceptatie en geluk in relaties
(Isbn 978 90 263 22297; € 19,95).
Klik hier om dit boek te bestellen bij Bol.com
(Je ontvangt het boek dan binnen 2 dagen thuis en je kunt achteraf betalen met een acceptgiro)
Met humor en praktische voorbeelden wordt een uitweg getoond uit deze vicieuze cirkel. Eenmaal ontdaan van zelf-afwijzing blijken al onze pijnlijke emoties en diepe verlangens naar liefde en seks niet langer een obstakel, maar juist de toegangspoort naar een staat van zijn die volledig vrij is van beknelling en afhankelijkheid, en die - met of zonder relatie - vervuld is van liefde en helderheid.
Hieronder vind je het eerste hoofdstuk, en daarachter de inhoudsopgave.
Verslaafd aan liefde
de weg naar zelfacceptatie en geluk in relaties
Hoofdstuk 1
Inleiding: de moeder van alle misvattingen
Verwarring is je verzetten tegen wat is.
Als je volmaakt helder bent, is wat er is wat je wilt.
Dus als je iets anders wilt dan wat er is,
kun je weten dat je verward bent.
Er is iets vreemds aan de hand met het verschijnsel liefde: het kan aanleiding zijn tot
zowel het hoogste geluk dat we ooit ervaren, als ook tot de diepste ellende en pijn. Als
je ooit hebt meegemaakt dat de persoon waar je al maanden in stilte verliefd op bent, je
op een mooie dag ineens omhelst, zoent en zegt al maanden naar je te verlangen, dan heb je
verbijsterend geluk gekend. Als je met je liefje uren in bed ligt en alle opwindende
fantasieën durft te bespreken en uit te proberen, dan heb je extase gekend. Als je al
jaren verlangt naar een kind, en op een dag samen met je geliefde de zwangerschapstest
bekijkt en die blijkt positief, dan weet je wat diepe vreugde is.
Maar ook: als die persoon waar je al maanden over fantaseerde, zich voor je ogen in de
armen van een ander werpt, dan heb je de meest pijnlijke teleurstelling ervaren. En als je
partner waarmee je al jaren samen bent, urenlang met een ander in bed ligt terwijl jij
thuis op de kinderen past, dan heb je verscheurende pijn ervaren. En als de scheiding dan
een feit is, en je woont weer alleen, volkomen verteerd door eenzaamheid en beknelling,
wel, dan weet je wat eenzaamheid en beknelling is. Vanwege die diepte van zowel geluk als
lijden, zijn er al ontelbare boeken over de liefde geschreven, de meeste beschrijvend,
bewonderend of bekritiserend, of met een gebruiksaanwijzing hoe te overleven in dit
prachtige en gevaarlijke oerwoud van de liefde.
Het boek dat je nu in handen hebt, gaat ook over liefde en lijden, maar veel meer nog over
datgene in ons dat liefheeft en pijn lijdt, namelijk onze geest. Doordat we de ware aard
van onze geest niet herkennen, hebben we ook een fundamenteel onjuiste kijk op het
verschijnsel liefde, en op de liefdesrelaties die eruit voortvloeien. En dat maakt dat we
in onze relaties eigenlijk zélf degene zijn die al die pijnlijke ellende creëert waar de
liefde juist een eind aan zou moeten maken.
Dit boek gaat over een misvatting die zo groot is, zo allesomvattend, zo volledig ons
leven bepalend, dat ik gewoon niet goed weet waar te beginnen. Immers, er zitten kanten
aan waar je misschien nog nooit bewust last van hebt gehad, en mijn uiteenzetting zou dan
kunnen lijken op het aanpraten van een probleem. Daarnaast is deze misvatting afhankelijk
van de manier waarop je ernaar kijkt, en er heersen dus ook veel misvattingen over deze
fundamentele misvatting. Of meer praktisch gezegd: veel mensen zijn heel bekwaam in het
ontkennen van dit probleem, hetgeen hun overigens heel veel problemen oplevert, die dan
weer als stimulans dienen tot een verdere ontkenning ervan. Kortom, het gaat hier zo
ongeveer over de moeder van alle problemen, en het herkennen ervan zal je misschien eerst
enige moeite kosten. Maar daarna zul je het echt als een feest gaan ervaren, hetgeen men
dus doorgaans 'een feest van herkenning' noemt.
De oorzaak van deze fundamentele misvatting is gelegen in onze geest, en met name in onze
relatie met onszelf, of nog preciezer: in de manier waarop we ons verhouden tot en
reageren op onze eigen gedachten en emoties. Dit boek gaat over die diepere laag van onze
geest waarin de oorzaak ligt van heel veel lijden, zowel in relaties als daarbuiten. Het
leren begrijpen van deze oorzaak is niet zo eenvoudig: het vereist een open geest die
eerst onderzoekt alvorens te oordelen. Toch is dit onderzoek naar de werkelijkheid achter
de misvatting al veel leuker en inspirerender dan er domweg in verstrikt te blijven
zitten. Je kunt tijdens het lezen van dit boek veel nieuws leren over je eigen geest, en
er op een totaal andere manier naar leren kijken. En het mooie is: je hoeft niks te
geloven of op gezag van anderen aan te nemen. Je kunt alles in dit boek bij jezelf
controleren op juistheid, met behulp van de praktische oefeningen die erin staan en die je
helpen om zelf een heldere kijk op je geest en op de werkelijkheid te ontwikkelen. Je
geest is in dit boek dus tegelijkertijd de onderzoeker en het onderzoeksobject. Dit
onderzoeken van de geest brengt je onafwendbaar bij het oplossen van de misvatting en dus
bij de werkelijke aard van jezelf en van alles wat bestaat. Deze werkelijkheid is zo
ongelooflijk diepzinnig, en tevens zó vreugdevol, en bovendien ook nog eens zó voor de
hand liggend, dat het háást niet uit te leggen is. Dus wel!
Laat ik maar beginnen met vertellen hoe ik zelf achter dit probleem en zijn oplossing ben
gekomen. Na een leven vol geluk en ellende, zoals diverse liefdesrelaties, het opvoeden
van vier kinderen, ettelijke verslavingen, vele drukke baantjes en banen, een gigantische
burn- out, een scheiding, saaie en interessante studies, verschillende therapieën en
trainingen, kortom, na een heel gewoon leven, begon ik op 45-jarige leeftijd mensen van
het roken af te helpen. Ik was zelf net gestopt met roken en was daar ontzettend blij mee.
Ik volgde een opleiding tot trainer, dus het leek me leuk om mijn eigen
stoppen-met-roken-training te beginnen. Die sloeg meteen aan, en na een jaar schreef ik
een boek over stoppen met roken (De opluchting), dat inmiddels een bestseller is. Door die
bekendheid kreeg ik gaandeweg verzoeken om hulp bij andere verslavingen. En toen begon mij
een patroon op te vallen in al die verslavingsproblemen: ze waren allemaal het gevolg van
een streven naar meer geluk en naar minder ellende. Echter juist de manier waarop men naar
meer geluk streefde, veroorzaakte de verslavingsellende. Juist de manier waarop men
pijnlijke gevoelens probeerde kwijt te raken, veroorzaakte steeds meer pijnlijke
gevoelens.
Als het effect van een handeling precies het tegengestelde is van wat je ermee beoogt, dan
spreken we van een contraproductieve reflex. Een veel gebruikt voorbeeld hiervan is
krabben als je jeuk hebt van een muggenbeet: de jeuk wordt er juist erger door. Een
verslaving is een schoolvoorbeeld van een contraproductieve reflex: het verslavende middel
is bedoeld om een einde te maken aan een beknellend gevoel en in plaats daarvan een
prettig gevoel te creëren. Dat lukt telkens heel eventjes tijdens de roes van het middel,
maar tegelijkertijd versterkt het gebruik van dat middel de negatieve gevoelens die men er
juist mee wilde ontvluchten. Als je drinkt om je geremdheid in gezelschap kwijt te raken,
zul je jezelf steeds geremder gaan voelen en de drank steeds meer nodig hebben om nog af
en toe iets spontaans te kunnen doen. Gebruik je pepmiddelen om van je chronische moeheid
af te komen en het leven energieker tegemoet te treden, dan zul je je steeds vermoeider
gaan voelen en op den duur niet eens je huis meer kunnen opruimen zonder het pepmiddel.
Kortom, alle schijnbare voordelen van het verslavende middel blijken slechts korte
opkikkers in een gestaag neerwaarts gaande ontwikkeling naar steeds meer ellende. Het
middel wordt daardoor steeds noodzakelijker om af en toe ten minste eventjes aan die
ellende te kunnen ontsnappen. Ik schreef mijn bevindingen op in een boek over verslavingen
(De verslaving voorbij, zie appendix 3) en veel mensen ontdekten dat het beëindigen van
een verslaving veel gemakkelijker is dan het lijkt als je nog verslaafd bent, en ook nog
eens veel leuker. Of anders gezegd: het idee dat het verschrikkelijk moeilijk is om te
stoppen, is een illusie die door de verslaving zelf gecreëerd wordt. Deze angst voor het
stoppen is precies de essentie van het verslaafd zijn. Het is een zelfvervullende angst.
Een contraproductieve reflex zoals een verslaving houdt namelijk niks anders in stand dan
zichzelf. Zodra de verslaafde geest zijn eigen misvatting doorziet, is hij vrij. Dan
blijkt stoppen een feest van bevrijding en opluchting te zijn: het tegendeel van waar je
als verslaafde bang voor was.
Tijdens het werken met verslaafden werd me duidelijk dat de negatieve gevoelens die men
met het verslavende middel probeert kwijt te raken, al tijdens de opvoeding aangeleerd
zijn. Ik ontdekte dat de manier waarop ouders proberen hun kinderen op te voeden tot
gelukkige en succesvolle mensen, in hun kinderen juist het geloof creëert dat ze
kennelijk niet goed genoeg zijn zoals ze zijn, maar eerst moeten leren te voldoen aan
allerlei voorwaarden. Dat schept in kinderen een fundamentele onzekerheid en
zelf-afwijzing die ze als volwassenen koste wat het kost proberen te bestrijden, soms dus
met verslavende middelen. Ook hier blijkt een contraproductief patroon aan het werk te
zijn: de manier waarop ouders het geluk van hun kinderen nastreven, levert hen juist de
grootste ellende op in hun latere volwassen leven. Ik schreef er een boek over (Het einde
van de opvoeding, zie appendix 3) en kreeg daardoor gelegenheid om met ouders te praten
over hun problematische kinderen. In de meeste gevallen bleek het 'probleem' van het kind
door de ouders gecreëerd te zijn - of op zijn minst vergroot en in stand gehouden - door
de manier waarop ze het kind ervan af probeerden te helpen! Zodra ouders dit doorkrijgen,
en zich niet langer op het corrigeren van het kind richten, maar op het aanvaarden van
zichzelf en van hun angst om geen goede ouders te zijn, hield ook het probleem van het
kind vaak meteen op te bestaan! Contraproductiviteit van goede bedoelingen heeft dus
altijd te maken met angst: doordat we weglopen voor die angst, creëren we juist de
gevreesde gevolgen.
Door het schrijven van deze boeken kreeg ik soms ook het verzoek van lezers om te helpen
bij een relatiecrisis. En ja hoor, ook in relatieproblemen bleek dezelfde
contraproductieve reflex werkzaam: de manier waarop beide partners proberen de relatie te
redden, vergroot juist hun relatie-ellende, totdat een breuk onvermijdelijk is. En achter
dit mechanisme blijkt een nog diepere en verbijsterende reflex te zitten: juist de manier
waarop we streven naar liefde en geborgenheid, vergroot onze eenzaamheid en
afhankelijkheid en maakt dat we ons geluk - als zich dat af en toe voordoet - ongewild en
onbewust om zeep helpen. De manier waarop we streven naar een liefdevolle relatie en
proberen deze in stand te houden, draagt al de oorzaken in zich voor het mislukken van die
relatie, en de pijn van eenzaamheid en verlatenheid. En deze diepe pijn bij het stuklopen
van een relatie vergroot weer de drang om een nieuwe liefdesrelatie te zoeken, of soms
juist om deze uit de weg te gaan. Op beide manieren echter vallen we wéér in dezelfde
valkuil en creëren we de oorzaken van de volgende pijnlijke crisis.
Als je er eenmaal op begint te letten, ga je die contraproductieve reflex ook steeds meer
zien in allerlei kleinere probleempjes. De manier waarop we proberen ons in vreemd
gezelschap een houding te geven, veroorzaakt juist meer onzekerheid. Onze strategietjes om
erkenning van anderen te krijgen, vergroten juist ons gebrek aan eigenwaarde. De
oneerlijkheidjes waarmee we voorkomen dat anderen ons zullen afwijzen, versterken juist
onze angst voor afwijzing. De maniertjes waarop we prettige gevoelens proberen vast te
houden of te herhalen, verknallen juist het plezier. De methoden waarmee we ons proberen
te beschermen tegen narigheid, creëren juist allerlei vormen van lijden. Kortom, elke
vorm van bescherming tegen emotionele angst en pijn verandert gaandeweg in een beknelling.
Heel onze identiteit, alle patronen en automatismen die we hebben aangeleerd om te
functioneren als vrouw of man, als moeder of vader, onder vrienden of collega's en zelfs
als we alleen zijn, al die patronen brengen precies het omgekeerde teweeg van wat we ermee
nastreven. We verkorten of verknallen ons geluk door de manier waarop we ons eraan vast
klampen. We vergroten of verlengen onze ellende door de manier waarop we er vanaf proberen
te komen. De boeddhistische wijze Shantideva (achtste eeuw) verwoordde het zo:
Ofschoon alle mensen geluk nastreven, behandelen ze in onwetendheid hun geluk als was het
hun grootste vijand. Ofschoon alle mensen lijden proberen te vermijden, rennen ze er
telkens weer recht op af.
Dit is het probleem waar dit boek over gaat, en het is een tamelijk hardnekkig en
ingesleten probleem. Het goede nieuws is echter dat het op te lossen is. Het is immers
gebaseerd op een misvatting, een die bovendien zichzelf in stand houdt. Het is een
vicieuze misvatting: ze ontstaat telkens opnieuw door onze reactie op de gevolgen van de
vorige. Telkens opnieuw creëren we ons lijden en verknallen we ons geluk. Dit boek zal je
laten zien hoe je hiermee op kunt houden, hoe je kunt leren niks te doen waar je nu
ellende creëert, hoe je kunt leren te geven waar je nu je gemis en behoeftigheid in stand
houdt, hoe je kunt leren omhelzen wat je nu veroordeelt en afwijst. Kortom, je zult de
patronen leren herkennen waarmee je je negatieve gevoelens probeert kwijt te raken en
daardoor juist telkens weer opnieuw oproept. Je zult zien dat het geluk veel dichterbij is
dan je altijd hebt gedacht. Je hoeft niet eerst de prins op het witte paard te vinden, of
de superopwindende geliefde; je hoeft niet eerst rijk te worden of een fantastische baan
en een nieuw huis te krijgen; je hoeft niet eerst een mijlenver verwijderde staat van
verlichting te bereiken om dit geluk te vinden. Het ligt vlakbij, in de oplossing van de
fundamentele misvatting en de herkenning van de essentie van je eigen geest. Dat brengt je
vanzelf tot het loslaten van de oorzaken van het lijden, en het ontwikkelen van de
hulpmiddelen die je bij onvoorwaardelijk geluk brengen. Dan kun je pas echt liefdevolle
relaties aangaan, en die fantastische baan en dat nieuwe huis mogen ook best, maar je
geluk hangt er dan niet meer vanaf.
Dus: zit je leven op dit moment in een crisis? Een relatiecrisis of juist een
eenzaamheidscrisis? Een identiteitscrisis, burn-out of depressie? Hoe pijnlijk dat ook
voor je is, het is een gunstige omstandigheid om het hele zichzelf in stand houdende
crisissysteem te leren herkennen en voor altijd te doorbreken. Maar ook als je leven op
dit moment in rustig vaarwater is, met een leuke liefdevolle relatie, of als je juist een
heerlijk volgepland single-bestaan leidt, niet getreurd! Ook dan kun je dit boek gebruiken
om te herkennen hoe je je eigen geluk aan het beperken bent, en je toekomstige ellende
reeds aan het creëren. En bovendien hoe je kunt leren daar mee op te houden en in plaats
daarvan geluk te creëren voor jezelf en anderen.
Want voorbij de hele cyclus van het verlangen naar liefde, het vinden van liefde, het weer
kwijtraken van liefde en het vreselijk missen van liefde, is er een staat van zijn die
geheel vrij is van dit krampachtige streven naar liefde en erkenning, om de simpele reden
dat die staat zelf liefde is. Het is mogelijk en haalbaar om jezelf te bevrijden van het
streven naar liefde, door je te realiseren dat die liefde altijd al bij je was. In die
staat is er geen gemis aan liefde meer, nodig hebben van liefde is er onbekend, het is een
moeiteloze staat van onvoorwaardelijk liefde geven en ontvangen. Echt, het is mogelijk en
ik ga je nu met plezier vertellen hoe je dat kunt realiseren.
Inhoudsopgave:
Deel I: Niets is zoals het lijkt
1. Inleiding: de moeder van alle misvattingen
2. De eerste laag van onze identiteit: het negatieve geloof
3. De tweede laag van onze identiteit: de basisregels
4. De derde laag van onze identiteit: patronen in denken, voelen en gedrag
5. De vierde en buitenste laag van onze identiteit: het imago
6. Storingen in de ontwikkeling van de identiteit
7. Stagnaties in de groei van het bewustzijn
8. De creatie van het lijden
9. De vrije markt van liefde en erkenning
10. De liefdesrelatie
11. De relatiecrisis
12. De vicieuze cirkel van samsara
Deel II: Alles is zoals het is
13. Het spirituele pad
14. Loslaten van het 'relatiedenken'
15. Kijken naar je eigen geest: wie kijkt?
16. Pijnlijke emoties: de deur naar je natuurlijke staat
17. Integratie in plaats van dissociatie
18. De natuurlijke staat van zijn: geloof of werkelijkheid?
19. De spirituele liefdesrelatie
20. Spiritueel vrijen
21. Liefdesontsporingen
22. In het belang van de kinderen
23. De volmaakte illusie
Appendix 1: Bronvermelding, aanbevelingen en dankwoord
Appendix 2: Westerse weerstanden tegen oosterse spiritualiteit
Appendix 3: Andere boeken van Jan Geurtz